We weten dat dit een potentieel punt van onenigheid kan zijn en we hebben dit zorgvuldig afgewogen. Dit is een balans tussen waar we nu zijn, en waar we heen zouden moeten willen als maatschappij. Waar we nu zijn komt vooral voort uit praktische afwegingen: veel Belgische kinderen gaan op hun elfde of twaalfde jaar naar de middelbare school en een smartphone is daar om praktische redenen bij gaan horen. Maar voor het zelf naar school fietsen zijn ook andere oplossingen (zoals een internetloze Nokia als ‘startphone’). 

Stel je de gezondheid en het welzijn van kinderen voorop, dan is 14 nog te jong: Het kinderbrein is ook op je 14de nog lang niet klaar om weerstand te bieden aan verslavend design (hersenen zijn pas volgroeid rond je 23ste).

De smartphone uitstellen tot minimaal 14 is een haalbaar doel dat op zichzelf al transformerend zou zijn, en geeft hopelijk meer ouders het vertrouwen om aan te sluiten, zodat een nieuwe sociale norm mainstream kan worden. Onze stapsgewijze aanpak laat zien hoe je sociale media en andere verslavende apps tot 16 jaar kunt uitstellen, ook als de smartphone er al is.

Uit neurologisch onderzoek komt heel duidelijk naar voren dat de prefrontale cortex van jongeren zich nog tot 25 jaar ontwikkelt. De prefrontale cortex is ons denkbrein; het is de filter die we als volwassene hebben die ons vertelt “wat ik wil is niet gepast, zelfs al is het leuker of makkelijker, dus ik ga het niet doen”, bvb. “ik heb zin in een ganse zak chips maar ik ga er maar een paar nemen want chips zijn niet gezond”, “ik weet dat van die hoge muur springen gevaarlijk is, dus ik neem de lange weg eromheen”. Bij kinderen en jongeren is die filter nog volop in ontwikkeling, waardoor ze hun impulsen – het reflexbrein - vaak niet kunnen bedwingen.

Dat is de reden waarom we kinderen jonger dan 18 niet laten autorijden, we hen geen alcohol- of tabaksproducten verkopen in winkels, we hen niet laten stemmen, we geen seks aanmoedigen op jonge leeftijd. En dat is ook de reden waarom meer en meer wetenschappers wereldwijd zeggen dat jongeren onder 16 jaar te jong zijn om met sociale media om te kunnen gaan.

Wil dat zeggen dat we helemaal niet praten over de digitale wereld met hen? Uiteraard niet. Je geeft seksuele opvoeding aan je 12-jarige zonder dat je daarbij zegt “en ga het nu zelf maar eens proberen”. Je praat met hen over de gevaren en de verleiding van alcohol zonder dat je je 14-jarige een glas bier in de handen geeft. En je kan hen dus ook perfect digitaal opvoeden zonder dat ze zelf een smartphone en een eigen account op sociale media nodig hebben op hun 10de. 

Daarom willen we ook nuance brengen in het leeftijdsdebat. Een maatschappij denkt meestal na over wat ze geschikt vindt voor welke leeftijdscategorie afhankelijk van de capaciteiten van het kind op die leeftijd, in plaats van alles voor iedereen beschikbaar te maken. Met KidsUnplugged pleiten we, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek, voor:

• Tot 14 jaar: opvoeding in mediawijsheid en digitale vaardigheden zoals bvb. leren programmeren en presentaties maken, zonder eigen smartphone en zonder eigen social media-accounts. Als je je kind bereikbaar wil houden, volstaat een gewone basistelefoon om te bellen en sms’en, zonder internet.

• Vanaf 14 jaar: als je als ouder het nodig vindt, een eigen smartphone, zonder toegang tot sociale media en met doorgedreven ouderlijk toezicht. Praat samen over sociale media, open eventueel een familieaccount op de gezinscomputer om samen te kunnen ontdekken en experimenteren.

• Vanaf 16 jaar: stap voor stap sociale media introduceren op de eigen smartphone

Alle onderzoeken over schadelijke effecten wijzen in de richting van sociale media. Maar het is de smartphone die ervoor zorgt dat die sociale media permanent aanwezig zijn in de hoofden en handen van de jongeren. Daarom worden de 2 termen soms door elkaar gebruikt. 

Jonathan Haidt, de sociaal psycholoog die zich erg heeft verdiept in de materie, raadt aan om jongeren geen smartphone te geven tot hun 14de, zodat ze niet permanent met de ganse wereld verbonden zijn (incl. sociale media), en hen pas later geleidelijk toegang tot sociale media te geven, vanaf hun 16de. Als je je kind op jongere leeftijd bereikbaar wil houden, dan volstaat een gewone basistelefoon om te bellen en sms’en, zonder internet.

Dat is de meest gehoorde zorg en een begrijpelijke. Maar juist daarom bestaat KidsUnplugged: hoe meer ouders samen deze keuze maken, hoe minder je kind de enige is. Kijk hier hoeveel ouders meedoen in jouw dorp en help ons spread the word

Zeker. Maar timing is alles. Een jongere mag pas op 18 autorijden omdat zijn brein er dan pas rijp voor is. Maar dat wil niet zeggen dat er geen voorbereidend werk is: van jongs af aan leer je hen al over de verkeersregels, en op 17 jaar leggen ze daar zelfs een theoretisch examen voor af. Allemaal alvórens ze effectief achter het stuur kruipen. Hetzelfde principe geldt voor smartphones: digitale vaardigheden ontwikkelen op het juiste moment, met goede begeleiding maar zonder eigen smartphone, zorgt voor een gezondere omgang met technologie dan meteen met een eigen toestel aan de slag te gaan.

KidsUnplugged vraagt geen verbod, het vraagt om uitstel. Er is een groot verschil tussen "nooit" en "nog niet".

Absoluut. Werken op een computer, , mediawijsheid, dingen opzoeken, leren omgaan met technologie, … dat kan allemaal zonder smartphone. Een smartphone is niet het startpunt van digitale geletterdheid, het is één toestel in een veel breder geheel. Kinderen kunnen mediawijsheid en digitale vaardigheden ontwikkelen die ze nodig hebben, zonder 24/7 verbonden te zijn.

Dat kan, en veel ouders proberen dat. Maar er komt wel wat bij kijken en ze geven een vals gevoel van veiligheid.

Kinderen zijn ontzettend vindingrijk in het omzeilen van parental controls. Van gemakkelijke hacks tot de meer geavanceerde hacks ‍(VPN’s, wifi resets, DNS settings…). Uit een Britse peiling uit 2024 bleek dat 47% van de kinderen met ouderlijk toezicht toegaf dit te omzeilen via loopholes. En met de hulp van AI wordt dit steeds makkelijker.

Daarnaast kan het voor een dagelijkse strijd zorgen want ze weten dat jij beslist welke apps ze wel of niet kunnen installeren.

Nog belangrijk om te weten is dat vanaf 13 jaar (de leeftijd die techbedrijven als "digitale volwassenheid beschouwen) Apple, Google en Microsoft veel van die ouderlijke instellingen automatisch verwijderen.

Daarenboven, ouderlijk toezicht lost de fundamentele uitdaging niet op: de veelheid aan prikkels op een brein dat nog in volle ontwikkeling is, en de sociale druk. Die blijven bestaan, ongeacht of er toezicht is of niet.

Dat is volledig logisch. Als je kind alleen naar school begint te gaan wil je dat ze zich veilig voelen en je kunnen bereiken indien nodig. Maar daarvoor heb je geen smartphone nodig, een toestel met SIM-kaart zonder internet kan diezelfde functie perfect vervullen, zonder de permanente gevaren van een smartphone.

Het is een simpele online tool waarmee je kunt laten zien dat je met ons meedoet en kiest om te wachten met het geven van een smartphone aan je kind. En je kunt meteen zien hoeveel anderen op jouw school en in jouw regio hetzelfde doen.

Elke regio heeft zijn eigen Smartphonepact, omdat we weten dat we dit alleen kunnen oplossen als ouders samen in hun eigen buurt in actie komen. Het duurt maar 30 seconden om in te vullen. Je kunt per plaats zien op welke scholen de meeste pacts zijn ondertekend.

Dit Smartphonepact is er zodat we kunnen bijhouden hoeveel ouders het geven van een smartphone aan hun kind uitstellen en samen het momentum bouwen. Het uiteindelijke doel is om het magische kantelpunt te bereiken waar de norm verandert rond wanneer kinderen in België hun eerste smartphone krijgen.