Het rapport van het EU expertenpanel - wat zegt dat nu eigenlijk?

Spotlight

30 jul

Het Special Panel on Child Safety Online bracht midden juli een adviesrapport aan Europese Commissie over sociale media en andere apps. Die komt na de zomer met maatregelen.

Wellicht heb je in de kranten één van de volgende koppen gezien: ‘Er komt een Europees verbod!’. Of: ‘Er komt juist geen verbod!’. Of: ‘Sociale media minimumleeftijd van 13!’. Of – want ook dat staat gek genoeg in het rapport: ‘Onder begeleiding mogen kinderen vanaf 3 jaar op social media ‘plus’!’. Of toch: ‘Sociale media moet eerst veilig zijn, voordat kinderen er op mogen!’

Hoe kunnen er zo veel interpretaties zijn?

Het rapport is omvangrijk en onderzoekt wat de impacten zijn op kinderen van sociale media en andere digitale apps. Een complex rapport waar geen éénduidige conclusie uit is te trekken, waardoor ook de kakafonie aan koppen in de kranten daags nadien.

Wat ging eraan vooraf?

Even wat context. Dit voorjaar bracht Europese Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen een groep experts bijeen in het Special Panel on child safety online. Ouders waren in eerste instantie slechts beperkt vertegenwoordigd, dus schreven we samen met collega-ouderbewegingen uit andere EU-landen een brief naar de president van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen (Hier kan je de brief lezen). We vroegen een plek aan tafel en kregen die uiteindelijk. KidsUnplugged mocht er uiteindelijk álle Europese ouderbeweging vertegenwoordigen, waar we anderhalve minuut spreektijd voor kregen.

De hele korte samenvatting van ons punt daar: Zolang commerciële sociale mediaplatformen niet veilig en geschikt zijn voor kinderen, zouden ze geen toegang mogen hebben tot kinderen (zie deze korte video ).

Het rapport

Na 3 vergaderingen met verschillende vertegenwoordigers kwam het adviesrapport uit dat het panel produceerde. De speech die Von der Leyen gaf bij het ontvangen van het rapport was krachtig - en eerlijk, het gaf oons ook kippevel want het raakt aan de kern van wat we al meer dan een jaar lang met KidsUnplugged proberen te doen:

“Childhood is a period of extraordinary and delicate brain development. During this stage, our children need time in the real world. Time to play, to build friendships face-to-face, to make mistakes. Time to shape their own identities, their own personalities, before an algorithm shapes them instead. I believe we need to give our children this time.”

Wat dan ook duidelijk in het rapport staat, is dat techbedrijven alleen toegang mogen hebben tot kinderen als zij veilige en leeftijdsgeschikte producten aanbieden (voor wie de details in wil: zie de ‘key recommendation’ bovenaan pagina 19).

Dat zijn de huidige platforms overduidelijk niet. De Europese Commissie concludeerde op 10 juli zelf nog dat Meta-platforms (en eerder ook TikTok) bewust verslavend zijn ontworpen.

En het rapport noemt als niet-leeftijdsgeschikt en risicovol bijvoorbeeld “verslavende en schadelijke elementen als oneindig scrollen, autoplay, aanbevelingsalgoritmes en aanhoudende notificaties” – features die in vrijwel alle grote sociale mediaplatformen zitten. Ook in andere apps trouwens, waaronder games en AI-chatbots, waar de nieuwe regels ook voor moeten gaan gelden. Het totaal van deze productcategorie noemt het expertpanel ‘Social media plus’.

Er moet ‘safety by design’ komen, waarbij platforms eerst zorgen dat hun product veilig en leeftijdsgeschikt is, voordat het op de markt komt voor kinderen.

Daar staan we helemaal achter, maar de grote vraag is: wat moet er gebeuren totdat de platforms veilig worden? Totdat de Europese Unie erin slaagt om de grote techplatformen te dwingen om hun businessmodel aan te passen? Wat gebeurt er met de accounts van de miljoenen kinderen die nu al op onveilige en ongeschikte platforms zitten, en wat met de nieuwe die elke maand worden aangemaakt?

Waarom kiest het rapport voor een leeftijdsgrens van 13?

Het expertpanel pleit voor ontwerp-aanpassingen voor álle minderjarigen. Tegelijkertijd zetten ze de absolute ondergrens voor ‘sociale media plus’ op 3 jaar (!), zolang een ouder meekijkt. En stellen ze een EU-minimumleeftijd voor van 13 jaar voor individueel gebruik, zonder ouders.

De leeftijd van 13 jaar hanteren de platforms zelf nu ook al (ook al handhaven ze die niet). Dat het expert panel voor de EU meegaat in deze leeftijd is jammer, want het staat in schril contrast met de conclusies van andere landen, peilingen onder de inwoners van de EU én de wensen van het overgrote deel van de EU-lidstaten.

Steeds meer landen die een minimumleeftijd invoeren, concluderen dat deze platforms in hun huidige vorm niet geschikt zijn voor kinderen jonger dan 16 jaar. 60 tot 90 procent van de inwoners van EU-landen steunt een minimumleeftijd van 16. En van de 22 EU-lidstaten die een minimumleeftijd voor huidige platforms noemen, willen – op drie na, waaronder Vlaanderen – alle landen die ophogen naar 15 of 16 jaar (zie pagina 6-7 van deze briefing voor de volledige lijst).

Het rapport stelt ook dat lidstaten extra maatregelen mogen treffen bovenop de 13 jaar minimum leeftijd, omdat - zo erkent het rapport - de period 13-15 jaar een piek in kwetsbaarheid vertoont.

Safety by design: een nieuw soort sociale media?

Wat duidelijk is, is dat al deze geadviseerde leeftijdsgrenzen uitgaan van een nieuw soort sociale media, die dus wél veilig en geschikt zouden moeten zijn voor minderjarigen.

Maar het probleem is - die zijn er nog niet! Voor ons is het simpel: zolang die er er niet zijn, is een product recall nodig. Elk ander product wat voor kinderen op de markt komt, moet voldoen aan veiligheidseisen. Een badeend ondergaat vandaag meer checks dan sociale media platformen. Waarom is sociale media zo’n uitzondering op de regel?

En nu?

De Europese Commissie komt in september met maatregelen. Die moeten dan nog goedgekeurd worden door zowel de lidstaten als het Europees Parlement. Techbedrijven verdienen miljarden aan de aandacht van kinderen, dus bindende wetgeving die hun inkomsten zullen verlagen zal niet zonder slag of stoot gaan.

Als ouders van kinderen en tieners hebben we die tijd niet. Zolang het beleid in België blijft steken op 13, moeten we het als ouders zelf aanpakken. Gelukkig hebben we daarvoor het KidsUnplugged smartphonepact. Daarmee stellen we voor al meer dan 2500 kinderen in België de smartphone en sociale media uit. Dus blijf erover praten!